Vì sao tiếng Anh có nhiều từ đến thế?
Tiếng Anh hiếm khi bỏ đi một từ nào, và sẵn lòng vay mượn từ mới của bất kỳ ai. Kết quả là một vốn từ có cái đuôi dài đáng kinh ngạc.
Phần lõi German
Lớp cổ nhất là tiếng Anh cổ, ngôn ngữ của người Anglo-Saxon. Nó cho chúng ta những từ được dùng nhiều nhất: house, water, mother, eat, sleep, good, day. Chúng ngắn, có mặt ở khắp nơi và lấp đầy vòng 1 của bài kiểm tra.
Người Viking bên bàn ăn
Những người định cư Bắc Âu để lại một lượng từ hằng ngày nhiều đến bất ngờ: sky, egg, knife, skin và window, từ vindauga, nghĩa là “mắt gió”. Tiếng Anh thậm chí còn lấy cả đại từ của họ: they, them, their. Có khi cả hai phiên bản cùng tồn tại: shirt (tiếng Anh) và skirt (Bắc Âu) mọc ra từ cùng một gốc cổ.
Người Norman đến
Sau năm 1066, tiếng Pháp trở thành ngôn ngữ của triều đình, luật pháp và gian bếp nhà giàu. Ví dụ kinh điển: con vật ngoài đồng giữ tên tiếng Anh (cow, pig, sheep), còn thịt trên bàn ăn mang tên tiếng Pháp (beef, pork, mutton).
Ba cách nói một điều
Lớp này chồng lên lớp kia để lại cho tiếng Anh những bộ từ gần nghĩa, mỗi từ một sắc thái:
| Tiếng Anh cổ | Tiếng Pháp | Tiếng Latin |
|---|---|---|
| kingly | royal | regal |
| ask | question | interrogate |
| rise | mount | ascend |
Từ mộc mạc đến từ tiếng Anh cổ, từ trau chuốt đến từ tiếng Pháp và từ trang trọng đến từ tiếng Latin. Biết cả ba là một phần lớn của một vốn từ rộng.
Hàng nghìn từ Latin và Hy Lạp
Thời Phục Hưng, các học giả vay mượn hàng nghìn từ tiếng Latin và Hy Lạp, như atmosphere, skeleton và encyclopedia. Những người phê phán chế giễu chúng là inkhorn terms, “từ lọ mực”, theo tên chiếc sừng đựng mực mà học giả dùng để viết. Dù vậy, rất nhiều từ vẫn trụ lại.
Vay mượn từ khắp nơi
- ketchup từ tiếng Phúc Kiến, qua tiếng Mã Lai, còn tea từ một cách phát âm ở miền nam Trung Quốc
- shampoo từ tiếng Hindi, vốn có nghĩa là “ấn” hoặc “xoa bóp”
- robot từ tiếng Séc, được đặt ra cho vở kịch R.U.R. năm 1920 của Karel Čapek
- tsunami từ tiếng Nhật, safari từ tiếng Swahili, kindergarten từ tiếng Đức
- chocolate và tomato từ tiếng Nahuatl, qua tiếng Tây Ban Nha
- algebra và alcohol từ tiếng Ả Rập
Và tiếng Anh tự tạo từ
Bên cạnh tất cả những từ vay mượn, tiếng Anh không ngừng tạo từ mới. Nó ghép các từ lại (smartphone, sunflower), trộn chúng vào nhau (brunch, smog, motel), cắt ngắn chúng (phone, flu, exam) và biến chữ viết tắt thành từ (laser, scuba). Mỗi năm, các cuốn từ điển bổ sung hàng trăm mục từ mới.
Vậy đó có phải ngôn ngữ lớn nhất?
Không ai dám chắc, vì điều đó tùy vào việc bạn tính thế nào là một từ. Tiếng Đức viết những từ ghép dài thành một từ; một từ tiếng Anh như run có hàng chục nghĩa. Điều rõ ràng là từ điển tiếng Anh ghi nhận hàng trăm nghìn từ, và ngay cả những người đọc nhiều nhất cũng chỉ biết một phần nhỏ trong số đó.
Cái đuôi dài ấy chính là thứ mà vòng 3 và 4 đo lường. Hầu như ai cũng biết hầu hết các từ hằng ngày; chỉ ở những vòng từ hiếm, vốn từ của mỗi người mới thực sự tách xa nhau.